Khi nào cần bơm cắt rác? So sánh với bơm chìm thường và cách chọn

Khi nào cần bơm cắt rác? Bạn cần bơm cắt rác khi nước thải có giấy vệ sinh, khăn ướt, băng vệ sinh, xơ vải hoặc túi nilon mềm và phải đẩy qua đường ống nhỏ (DN50 trở xuống) đi xa hoặc lên cao — ví dụ hố thu nhà vệ sinh tầng hầm, trạm bơm khách sạn, nhà hàng, bệnh viện. Nếu nước chỉ có bùn loãng, cát hoặc là nước mưa, bơm chìm nước thải cánh hở/cánh xoáy thông thường là đủ và rẻ hơn.

Bơm cắt rác khác bơm chìm nước thải thường ở điểm nào?

Bơm cắt rác vẫn là bơm chìm nước thải, nhưng ở miệng hút có thêm bộ dao cắt (thường gồm một lưỡi quay gắn trên trục và một tấm dao tĩnh). Rác mềm bị băm nhỏ trước khi vào buồng bơm, nên không quấn vào cánh và không làm tắc đường ống xả nhỏ.

Bơm chìm thường không có dao. Muốn cho rác đi qua, nhà sản xuất phải làm khe cánh rộng (cánh hở) hoặc lùi cánh vào trong để tạo dòng xoáy (cánh vortex). Cách này cho rác cứng đi qua tốt, nhưng rác dạng sợi dài như khăn ướt, tóc, xơ vải vẫn có thể quấn vào trục và cánh.

So sánh nhanh 3 kiểu cánh phổ biến

Tiêu chí	Cánh hở / bán hở	Cánh xoáy (vortex)	Cánh cắt rác
Rác sợi, giấy, khăn ướt	Dễ quấn, tắc	Ít tắc hơn nhưng vẫn có thể quấn	Tốt nhất – rác bị băm nhỏ
Cát, sỏi nhỏ, bùn đặc	Tạm được	Tốt nhất	Kém – cát làm mòn, sỏi làm mẻ dao
Đường ống xả phù hợp	DN50 trở lên	DN50 trở lên	Có thể dùng ống nhỏ, đi xa
Hiệu suất thủy lực	Khá	Thấp hơn	Trung bình (dao tiêu tốn một phần năng lượng)
Chi phí đầu tư	Thấp	Trung bình	Cao hơn cùng công suất
Bảo dưỡng định kỳ	Ít	Ít	Kiểm tra, mài hoặc thay dao

Bảng mang tính tham khảo theo nguyên lý chung; khả năng thực tế phụ thuộc từng model và chất lượng chế tạo.

5 dấu hiệu cho thấy bạn nên dùng bơm cắt rác

1. Hố thu nhận trực tiếp nước từ bồn cầu (không qua bể phốt) – chắc chắn có giấy, khăn ướt, băng vệ sinh.
2. Bơm cũ hay bị tắc do rác quấn: tháo ra thấy giẻ, tóc, sợi vải cuộn quanh cánh; bơm chạy kêu ù, dòng điện tăng, nhảy rơ le nhiệt.
3. Ống xả nhỏ và dài: phải đi ống DN40–DN50 qua trần tầng hầm, xa 20–50 m mới tới hố ga, rác chưa băm dễ kẹt ở co và van một chiều.
4. Không có song chắn rác trước hố bơm, hoặc có nhưng không ai vệ sinh thường xuyên.
5. Nơi có nhiều người dùng chung: khách sạn, nhà nghỉ, ký túc xá, bệnh viện, trung tâm thương mại – nơi khó kiểm soát việc xả rác vào bồn cầu.

Khi nào KHÔNG nên dùng bơm cắt rác?

• Nước mưa, nước rửa sàn, nước thải đã qua song chắn rác: không có rác mềm để cắt, bơm cánh hở rẻ và hiệu suất tốt hơn.
• Nước có nhiều cát, sỏi, đá dăm (hố công trình, hố móng, rửa xe): cát mài mòn dao rất nhanh, sỏi cứng có thể làm mẻ dao. Nên chọn bơm cánh xoáy hoặc bơm bùn chuyên dụng.
• Bùn đặc lắng dày ở đáy bể: cần bơm có cánh khuấy hoặc kết hợp máy khuấy chìm, dao cắt không giải quyết được vấn đề bùn đặc.
• Nước thải từ máy giặt công nghiệp có rất nhiều xơ vải: dao cắt giúp ích, nhưng vẫn nên lắp lưới lọc xơ trước hố thu. Xem thêm bài hố thu nước máy giặt: xơ vải và nước nóng ảnh hưởng thế nào đến bơm.

Ví dụ tính chọn bơm cắt rác cho hố thu tầng hầm

Tình huống: Tòa văn phòng 7 tầng, khoảng 150 người, khu vệ sinh tầng hầm B1 xả về hố thu đặt sâu hơn cống ngoài. Nước thải từ hố thu phải đẩy lên hố ga ngoài vỉa hè: chênh cao từ đáy hố tới miệng ống xả là 5 m, đường ống uPVC DN50 dài 30 m, có 4 co 90° và 1 van một chiều.

Bước 1 – Lưu lượng cần bơm

Lượng nước thải tham khảo cho văn phòng khoảng 40–50 lít/người/ngày → 150 × 50 = 7,5 m³/ngày. Nước thải tập trung trong khoảng 10 giờ làm việc, giờ cao điểm lấy hệ số 3–4 → khoảng 2,5–3 m³/h. Lưu lượng này rất nhỏ, nhưng để rác đã băm không lắng trong ống, vận tốc trong ống DN50 nên đạt tối thiểu khoảng 0,7 m/s, tương đương khoảng 5 m³/h. Ta chọn điểm làm việc khoảng 10 m³/h để bơm nhanh và tự làm sạch ống.

Bước 2 – Cột áp cần thiết

Ở 10 m³/h, vận tốc trong ống DN50 khoảng 1,4–1,7 m/s (tùy đường kính trong). Tổn thất ma sát 30 m ống cộng 4 co và van một chiều ước tính khoảng 2,5–3 m. Cột áp tổng: 5 m (chênh cao) + 3 m (tổn thất) ≈ 8 m, cộng dự phòng 20–25% → cần bơm đạt khoảng 10 m³/h tại 10 m. Cách tính chi tiết hơn xem tại bài cách tính lưu lượng, cột áp chọn bơm chìm nước thải.

Bước 3 – Chọn model và dung tích hố

Với yêu cầu trên, model bơm chìm nước thải cắt rác 50DL15-15-1.5 (1,5 kW, họng xả 50 mm, lưu lượng max 37 m³/h, cột áp max 21 m theo trang sản phẩm) là lựa chọn phù hợp: điểm 10 m³/h – 10 m nằm trong vùng làm việc, họng xả khớp ống DN50. Nên lắp 2 bơm chạy luân phiên (1 chạy, 1 dự phòng) với tủ điều khiển phao.

Dung tích hữu ích của hố (khoảng giữa phao bật và phao tắt) tính theo công thức tham khảo V = Q × T / 4, với T là thời gian tối thiểu giữa 2 lần khởi động. Giới hạn khoảng 10 lần khởi động/giờ (T = 6 phút = 0,1 h) và lưu lượng thực tế khoảng 15 m³/h: V = 15 × 0,1 / 4 ≈ 0,38 m³ → chọn tối thiểu 0,5 m³ dung tích hữu ích, ví dụ hố 1 × 1 m, chênh mực phao 0,5 m.

Nếu điều kiện khác đi thì chọn gì?

Trường hợp	Gợi ý model	Lý do
Hố sâu, phải đẩy cao 12–15 m qua ống DN50	Bơm cắt rác 50DL9-22-2.2	2,2 kW, cột áp max 22 m, họng 50 mm – dư cột áp cho đường ống cao
Tòa nhà lớn hơn, lưu lượng 20–30 m³/h	Bơm cắt rác 65DL25-15-2.2	Họng 65 mm, lưu lượng max 47 m³/h, cột áp max 24 m
Trạm bơm khu dân cư, khu công nghiệp	Dòng ShowFou cắt rác họng 150–250 mm	Công suất từ 11 kW trở lên, dùng cho lưu lượng lớn

Thông số trích theo trang sản phẩm; lưu lượng/cột áp “max” là hai điểm đầu mút của đường đặc tính, không đạt được đồng thời. Hãy gửi số liệu thực tế để được dò đường đặc tính chính xác.

Lưu ý lắp đặt và bảo dưỡng bơm cắt rác

• Đặt bơm cách đáy hố hoặc dùng đế/khớp nối nhanh để không hút trực tiếp cát lắng; đáy hố nên dốc về phía bơm.
• Van một chiều dạng lá lật hoặc bi cho nước thải, tránh van lò xo lá nhỏ dễ kẹt rác.
• Kiểm tra dao 6–12 tháng/lần (tham khảo, tùy tần suất chạy): dao cùn sẽ không cắt mà kéo rác quấn lại, dòng điện tăng. Khe hở giữa dao quay và dao tĩnh cần chỉnh lại theo hướng dẫn nhà sản xuất.
• Không để bơm chạy khô và chọn đúng điện áp (nhiều model cắt rác dùng điện 3 pha 380V).

Xem toàn bộ các model tại danh mục bơm chìm cắt rác hoặc các dòng khác trong bơm chìm nước thải.

Câu hỏi thường gặp

Bơm cắt rác có hút được bể phốt không?

Được nếu phần cần bơm là nước thải lỏng có giấy, rác mềm. Với lớp bùn phân đặc ở đáy bể phốt lâu năm, nên dùng xe hút chuyên dụng hoặc khuấy loãng trước; bơm cắt rác không thay thế được việc hút bùn định kỳ.

Bơm cắt rác có cắt được túi nilon, khăn lau không?

Phần lớn rác mềm cỡ nhỏ như khăn ướt, giấy, băng vệ sinh, túi nilon mỏng đều được băm. Khăn, giẻ lau dày hoặc rác số lượng lớn vẫn có thể gây kẹt, vì vậy nên kết hợp giỏ chắn rác và nhắc người dùng không xả vào bồn cầu.