Bơm chạy, đồng hồ điện vẫn quay, tủ điện không báo lỗi – nhưng vòi xả chỉ ri rỉ hoặc khô hẳn. Đây là tình huống bơm giếng khoan không lên nước mà rất nhiều chủ nhà, trang trại và nhà xưởng gặp phải. Thay vì vội kéo bơm lên hay thay bơm mới, hãy khoanh vùng nguyên nhân theo thứ tự từ dễ đến khó với bảng tra nhanh và ví dụ tính cột áp dưới đây.
Vì sao bơm giếng khoan chạy mà không lên nước?
Muốn có nước ở miệng xả, cả chuỗi phải thông suốt: có nước ở cửa hút → cánh quay đúng chiều, đủ tốc độ → cột áp đủ lớn → đường ống kín, van mở. Đứt một mắt xích, động cơ vẫn chạy nhưng nước không lên hoặc lên rất yếu.
Động cơ bơm chìm được làm mát nhờ dòng nước chảy qua thân, nên khi thấy bơm chạy không lên nước hãy tắt bơm trước rồi mới kiểm tra.
8 nguyên nhân thường gặp và cách nhận biết
1. Mực nước giếng hạ thấp hơn vị trí đặt bơm
Mùa khô hoặc giếng yếu mà bơm lưu lượng lớn, mực nước động tụt dưới cửa hút. Dấu hiệu: mới bật nước mạnh, vài phút sau yếu dần rồi chỉ còn bọt khí. Xử lý: hạ bơm sâu hơn (vẫn cách đáy vài mét), chọn bơm lưu lượng nhỏ hơn hoặc lắp bảo vệ chạy khô.
2. Ống đẩy bị thủng, bung khớp nối hoặc nứt ren
Ống dưới giếng nứt do va đập khi thả bơm, mối nối lỏng do rung hoặc ren mục. Nước bị xì ngược lại giếng nên miệng xả yếu. Dấu hiệu: tắt bơm xong nước trong ống rút rất nhanh, lần bật sau phải chờ lâu mới có nước.
3. Đấu sai chiều quay (bơm 3 pha)
Bơm 3 pha bị đảo thứ tự pha (khi đấu nối hoặc sau khi sửa lưới điện) vẫn quay nhưng quay ngược, chỉ cho một phần nhỏ lưu lượng và cột áp. Cách thử: tắt bơm, đảo hai dây pha, chạy lại – chiều nào nước mạnh hơn là chiều đúng.
4. Cột áp bơm không đủ
Bơm chọn thiếu cột áp, hoặc sau này nâng bồn cao hơn, kéo ống xa hơn thì bơm không còn đủ sức đẩy nước tới điểm xả. Xem ví dụ tính bên dưới.
5. Cánh bơm mòn do cát hoặc gãy khớp nối trục
Cát làm các tầng cánh và buồng bơm mòn dần, lưu lượng và cột áp giảm theo tháng. Nếu khớp nối giữa động cơ và đầu bơm trượt hoặc gãy, động cơ vẫn quay nhưng cánh đứng yên, không có giọt nước nào. Nếu giếng của bạn hay ra cát, xem thêm bài bơm giếng khoan bị cát: nguyên nhân và cách xử lý.
6. Lưới lọc hút bị nghẹt
Cặn bùn, sắt, mangan bám kín lưới lọc cửa hút làm nước vào không đủ, nước ra đục và yếu. Cần kéo bơm lên vệ sinh.
7. Van một chiều kẹt hoặc lắp ngược
Van kẹt đóng do cặn hoặc bị lắp ngược sau sửa chữa thì nước không đi qua được. Kiểm tra mũi tên chiều dòng chảy trên thân van.
8. Điện áp thấp, mất pha hoặc tụ yếu (bơm 1 pha)
Điện áp sụt, cáp quá dài hoặc tiết diện nhỏ làm động cơ quay chậm, không đủ cột áp; bơm 1 pha tụ yếu thì khó khởi động. Hiện tượng thường kèm dòng điện cao, động cơ nóng – dễ cháy cuộn dây.
Bảng tra nhanh: triệu chứng – nguyên nhân – cách kiểm tra
| Triệu chứng | Nguyên nhân khả dĩ | Cách kiểm tra |
|---|---|---|
| Nước ra mạnh lúc đầu, yếu dần rồi mất | Mực nước động tụt dưới cửa hút | Đo mực nước bằng dây dò; xem dòng điện giảm dần khi nước yếu |
| Tắt bơm nước rút nhanh, lâu mới có nước lại | Thủng ống, bung khớp nối, van một chiều không kín | Kiểm tra áp lực ống sau khi tắt bơm; kéo bơm lên soát ống |
| Bơm 3 pha mới lắp hoặc sau sửa điện, nước rất yếu | Quay ngược chiều | Đảo 2 dây pha, so sánh lượng nước và dòng điện |
| Nước lên tới tầng thấp, không lên bồn cao | Thiếu cột áp | Tính lại cột áp cần thiết, so với đường đặc tính bơm |
| Lưu lượng giảm dần qua nhiều tháng, nước có cát | Cánh và buồng bơm mòn | Đo lưu lượng thực tế bằng xô/đồng hồ, so với lúc mới lắp |
| Động cơ chạy, không có giọt nước nào | Gãy khớp trục, van kẹt đóng, mất nước hoàn toàn | Đo dòng điện (thường thấp bất thường), kéo bơm kiểm tra |
Mẹo: dùng ampe kìm. Dòng điện thấp hơn nhiều so với định mức thường do bơm thiếu nước hoặc gãy khớp trục; dòng cao hơn định mức thường do điện áp thấp, mất pha, kẹt cơ khí hoặc tụ yếu.
Ví dụ tính cột áp để biết bơm có đủ sức hay không
Cột áp cần thiết của bơm giếng khoan có thể ước tính theo công thức tham khảo:
H cần = Mực nước động (m) + Chiều cao từ miệng giếng đến điểm xả (m) + Tổn thất đường ống (m) + Áp lực dư mong muốn (m)
Tình huống: Giếng gia đình có mực nước động khoảng 35 m, bồn trên mái cao 12 m so với miệng giếng, ống dài khoảng 70 m, nhu cầu khoảng 2 m³/h.
- Chiều cao hình học: 35 + 12 = 47 m
- Tổn thất đường ống: ước tính khoảng 10–15% chiều cao hình học với ống đúng cỡ, tức khoảng 5–7 m (tham khảo; ống nhỏ, dài, nhiều co cút thì tổn thất lớn hơn)
- Áp lực dư để nước chảy vào bồn: khoảng 2–3 m
- Tổng: H cần ≈ 47 + 6 + 3 = khoảng 56 m
Như vậy, tại 2 m³/h bơm phải cho cột áp từ khoảng 56 m trở lên. Nếu bơm chỉ đạt 45–50 m, nước sẽ lên rất yếu hoặc không lên bồn dù bơm không hỏng. Thực tế, nhiều bơm chạy tốt những năm đầu, đến mùa khô mực nước động tụt thêm 8–10 m thì bắt đầu “không lên nước” – do thiếu cột áp.
Quy trình kiểm tra an toàn trước khi kéo bơm lên
- Ngắt điện tại aptomat, đảm bảo không ai bật lại khi đang kiểm tra.
- Kiểm tra trên mặt đất: van đường ống đã mở chưa, có chỗ rò rỉ lộ ra không.
- Đo điện áp và dòng điện khi chạy thử ngắn, so với nhãn động cơ (bơm 3 pha đo đủ ba pha); thử đảo chiều quay nếu cần.
- Đo mực nước tĩnh và mực nước động bằng dây dò.
- Đo cách điện cuộn dây bằng megomet; mức đạt tham khảo theo tài liệu hãng.
- Chưa ra nguyên nhân mới kéo bơm lên kiểm tra ống, khớp nối, lưới lọc, van và cánh bơm.
Để tránh tái diễn, nên dùng tủ điện điều khiển bơm có bảo vệ mất pha, quá dòng và chống chạy khô. Đây là khoản đầu tư nhỏ so với chi phí quấn lại động cơ hoặc thay bơm mới.
Khi nào nên sửa, khi nào nên thay bơm mới?
Lỗi đường ống, van, chiều quay, điện áp, tụ, lưới lọc hay mực nước đều sửa được với chi phí nhỏ. Cánh bơm mòn nặng nhưng động cơ còn tốt thì có thể thay đầu bơm. Động cơ cháy, cách điện kém hoặc bơm chọn sai cột áp từ đầu thì nên thay bơm mới.
Khi cần thay, bạn có thể tham khảo các dòng bơm chìm giếng khoan 4–8 inch, như bơm giếng khoan Franklin cho giếng sâu, cột áp lớn, hoặc bơm giếng khoan Sumoto. Với giếng có nước hơi chua, nhiều cặn, nên ưu tiên loại bơm 4 inch cánh inox 304 để bền hơn.
Câu hỏi thường gặp
Bơm giếng khoan chạy không có nước bao lâu thì hỏng?
Không có con số cố định, nhưng chạy khô càng lâu càng dễ hỏng ổ đỡ, cánh bơm và cuộn dây. Nên tắt ngay và lắp bảo vệ chạy khô để bơm tự ngắt.
Có nên thả bơm thật sát đáy giếng để không bị hết nước?
Không nên, vì dễ hút cát, bùn làm mòn cánh và nghẹt lưới lọc. Bơm thường đặt cách đáy vài mét và nằm dưới mực nước động một khoảng an toàn.
Cần tư vấn chọn bơm hoặc xử lý bơm không lên nước?
Nếu đã kiểm tra mà chưa tìm ra nguyên nhân, hoặc cần tính lại cột áp để chọn bơm phù hợp, hãy gửi thông số giếng (đường kính, độ sâu, mực nước, chiều cao xả, nhu cầu nước) cho Công ty TNHH Thương mại và Công nghiệp Động Lực để được tư vấn miễn phí và báo giá nhanh.
Hotline/Zalo: 08 2222 86 24 (Mr Minh)
Hà Nội: 780 Minh Khai · Đà Nẵng: 683 Trường Chinh · TP.HCM: 815/4/56 Hương Lộ 2