Bơm định lượng không lên hóa chất là sự cố rất hay gặp ở trạm xử lý nước thải, hệ thống cấp nước, hồ bơi hay tháp giải nhiệt: bơm vẫn có điện, đèn báo nhịp vẫn chớp, màng vẫn đập nhưng mực bồn hóa chất gần như không giảm. Hậu quả là thiếu clo khử trùng, pH lệch, thiếu PAC/polymer keo tụ… và nước sau xử lý không đạt. Bài viết này giúp anh em kỹ thuật và chủ công trình tìm đúng nguyên nhân theo thứ tự từ dễ đến khó, xử lý tại chỗ và phòng tránh lâu dài.
Dấu hiệu nhận biết bơm định lượng không lên hóa chất
Các dấu hiệu thường gặp:
- Mực hóa chất trong bồn không giảm sau nhiều giờ chạy.
- Ống đẩy không thấy chất lỏng dịch chuyển theo nhịp; ống hút có nhiều bọt khí.
- Chỉ tiêu đầu ra thay đổi: clo dư bằng 0, pH vượt ngưỡng, nước sau lắng còn đục.
Chắc chắn nhất là đong lưu lượng: cho bơm hút từ ống đong chia vạch trong 1–2 phút rồi so với lưu lượng cài đặt.
7 nguyên nhân thường gặp và cách khắc phục
Các nguyên nhân phổ biến với bơm định lượng màng (điện từ hoặc cơ khí):
| Nguyên nhân | Dấu hiệu | Cách xử lý |
|---|---|---|
| 1. Bồn cạn, đầu hút nằm trên mặt hóa chất hoặc lọc chân bị tắc | Ống hút có khí, bơm hút “gió” | Bổ sung hóa chất, hạ đầu hút cách đáy 5–10 cm, rửa lọc chân |
| 2. Khí tích trong đầu bơm (mất mồi, khóa khí) | Màng đập nhưng không có chất lỏng ra, hay gặp với clo, oxy già | Mở van xả khí, chạy 100% hành trình để mồi lại; lắp bơm hút ngập |
| 3. Van bi một chiều kẹt cặn, kết tinh | Chất lỏng đi lên rồi tụt lại theo nhịp | Tháo van, rửa sạch bi và đế van, thay nếu bi bị mòn, méo |
| 4. Đường hút bị lọt khí | Bọt khí đều đặn trong ống hút dù bồn đầy | Siết lại đầu nối, thay gioăng, thay ống hút bị nứt, chai cứng |
| 5. Màng bơm rách hoặc biến dạng | Hóa chất rò ở lỗ thoát phía sau đầu bơm | Thay màng đúng chủng loại, kiểm tra luôn gioăng đầu bơm |
| 6. Áp suất đường ống vượt khả năng bơm, van phun bị tắc | Tháo ống đẩy ra xô thì bơm ra bình thường | Vệ sinh van phun, kiểm tra van chặn, chọn bơm có áp tối đa phù hợp |
| 7. Cài đặt quá thấp hoặc chọn bơm không phù hợp | Bơm chạy rất chậm, lưu lượng chập chờn | Tăng hành trình/tần số, pha loãng hóa chất hoặc đổi bơm nhỏ hơn |
Khí trong đầu bơm: thủ phạm số một với hóa chất sinh khí
Khi trong buồng bơm có bọt khí, khí bị nén lại thay vì đẩy chất lỏng đi, nên bơm đập mà không ra hóa chất. Hay gặp với nước Javen (natri hypochlorite), oxy già vì chúng tự phân hủy sinh khí, nhất là khi bồn đặt ngoài nắng.
Xử lý: mở van xả khí, chạy 100% hành trình đến khi hóa chất ra liên tục. Lâu dài nên đặt bơm thấp hơn đáy bồn, dùng đầu bơm có van xả khí và che nắng cho bồn.
Van một chiều kẹt cặn hoặc kết tinh
Chỉ cần một hạt cặn kẹt giữa bi và đế van là chất lỏng chảy ngược, bơm “đập tại chỗ”. Xút (NaOH), vôi sữa, PAC đậm đặc dễ đóng cặn khi bơm dừng lâu. Khi lắp lại, chú ý đúng chiều van – lắp ngược là lỗi hay gặp sau bảo trì.
Áp suất đầu đẩy và van phun
Nếu tháo ống đẩy cho xả vào xô mà bơm ra hóa chất bình thường, lỗi nằm phía sau: van phun (injection valve) tắc, van chặn trên đường đẩy đang đóng, hoặc áp suất ống chính cao hơn áp tối đa của bơm. Với điểm châm áp cao, nên tham khảo các dòng bơm định lượng OBL dạng màng cơ khí hoặc piston, thay vì dùng bơm điện từ cỡ nhỏ.
Quy trình kiểm tra nhanh 6 bước tại hiện trường
Đeo găng tay, kính bảo hộ và xả áp đường đẩy trước khi tháo bất kỳ chi tiết nào.
- Kiểm tra bồn và đầu hút: đủ hóa chất, lọc chân không tắc, đầu hút không nằm trên mặt chất lỏng.
- Mồi lại bơm: mở van xả khí, chạy 100% hành trình 1–3 phút đến khi hóa chất ra đều.
- Tách phía đẩy: tháo ống đẩy khỏi van phun, cho xả vào xô. Ra được là lỗi ở van phun hoặc áp suất đường ống.
- Vệ sinh van một chiều: tháo van hút, van đẩy, rửa bằng nước sạch; kiểm tra bi, đế, gioăng.
- Kiểm tra màng và ống hút: màng rách, ống nứt hay chai cứng thì thay mới.
- Đong lại lưu lượng: dùng ống đong đo trong 1 phút, chỉnh hành trình/tần số cho đúng nhu cầu.
Tình huống thực tế: châm clo cho trạm xử lý 50 m³/ngày
Trạm xử lý nước thải 50 m³/ngày châm nước Javen bằng bơm điện từ 5 L/h đặt cao hơn bồn khoảng 1,5 m. Sáng đo clo dư bằng 0; bơm vẫn chạy nhưng ống hút đầy bọt khí.
Thử tính nhu cầu: giả sử liều clo 5 mg/L, lượng clo cần là 5 g/m³ × 50 m³ = 250 g/ngày. Nước Javen thương mại loại “10%” chứa khoảng 100 g clo hoạt tính/L (số liệu tham khảo, nồng độ giảm dần khi bảo quản lâu), tức cần khoảng 2,5 L/ngày ≈ 0,1 L/h. Bơm 5 L/h như vậy chỉ chạy khoảng 2% công suất: nhịp rất thưa, khí sinh ra trong đầu bơm không kịp đẩy đi nên bơm mất mồi.
Cách xử lý đã áp dụng: hạ bơm xuống thấp hơn đáy bồn, che nắng bồn hóa chất, pha loãng Javen 1:3 (khoảng 7,5 L/ngày ≈ 0,31 L/h) và thay bằng bơm có lưu lượng tối đa khoảng 1 L/h để bơm chạy quanh 30% công suất. Sau đó clo dư ổn định trở lại. Cách tính lưu lượng chi tiết hơn bạn có thể xem tại bài cách tính lưu lượng bơm định lượng.
Cách phòng tránh bơm định lượng mất mồi, không lên hóa chất
- Ưu tiên lắp bơm hút ngập (bơm thấp hơn đáy bồn); nếu buộc phải hút lên, giữ độ cao hút trong giới hạn nhà sản xuất cho phép.
- Chọn bơm sao cho lưu lượng thực tế nằm trong khoảng 30–80% công suất danh định; hóa chất quá đậm đặc thì pha loãng.
- Chọn vật liệu đầu bơm, màng, gioăng theo bảng tương thích hóa chất của hãng (ví dụ đầu PVDF hay được dùng cho hóa chất oxy hóa mạnh, đầu PP/PVC cho nhiều hóa chất thông dụng – cần đối chiếu cụ thể).
- Lắp phao báo cạn bồn để bơm tự dừng, tránh chạy khô làm hỏng màng.
- Vệ sinh van một chiều, van phun định kỳ (thường 1–3 tháng tùy hóa chất) và thay màng, gioăng theo khuyến cáo.
Với khâu chuyển hóa chất từ phuy sang bồn chứa, có thể dùng bơm màng khí nén GODO để thao tác nhanh, giảm tiếp xúc trực tiếp với hóa chất.
Khi nào nên thay bơm hoặc đổi loại bơm?
Nên thay mới khi bo mạch, cuộn điện từ hoặc động cơ đã hỏng, đầu bơm nứt do hóa chất không tương thích, hoặc bơm quá lớn so với nhu cầu (chạy dưới 10% công suất). Với hóa chất sinh khí nhiều, có thể chọn dòng có xả khí tự động hoặc bơm nhu động. Tham khảo thêm các dòng bơm định lượng Blue-White, bơm định lượng Beluno hoặc xem toàn bộ danh mục bơm định lượng để chọn đúng lưu lượng, áp suất và vật liệu.
Câu hỏi thường gặp
Bơm định lượng vẫn đập nhưng không ra hóa chất, có phải hỏng màng không?
Chưa chắc. Phần lớn là do khí trong đầu bơm hoặc van kẹt cặn; màng rách thường kèm hóa chất rò ra lỗ thoát sau đầu bơm. Hãy mồi lại và vệ sinh van trước.
Có nên đặt bơm định lượng trên nắp bồn hóa chất không?
Được, nếu bơm có khả năng tự mồi và độ cao hút nằm trong giới hạn hãng cho phép. Tuy nhiên với nước Javen, oxy già hoặc hóa chất dễ sinh khí, nên đặt bơm thấp hơn đáy bồn để hạn chế mất mồi.
Bao lâu nên vệ sinh van bơm định lượng một lần?
Tham khảo 1–3 tháng/lần tùy loại hóa chất và chất lượng hóa chất. Hóa chất dễ kết tinh như xút, vôi, PAC đậm đặc cần kiểm tra thường xuyên hơn.
Cần tư vấn chọn bơm định lượng phù hợp?
Nếu bơm định lượng vẫn không lên hóa chất sau khi kiểm tra, hoặc cần chọn bơm mới đúng lưu lượng, áp suất và vật liệu, hãy liên hệ Công ty TNHH Thương mại và Công nghiệp Động Lực. Gửi cho chúng tôi loại hóa chất, nồng độ, lưu lượng cần châm và áp suất điểm châm để được tư vấn nhanh.
- Hotline/Zalo: 08 2222 86 24 (Mr Minh)
- Hà Nội: 780 Minh Khai
- Đà Nẵng: 683 Trường Chinh
- TP.HCM: 815/4/56 Hương Lộ 2
