Chọn được bơm định lượng mới là một nửa bài toán. Nửa còn lại là trả lời được ba câu hỏi mà chủ đầu tư nào cũng hỏi: mỗi ngày tốn bao nhiêu kg hóa chất, pha nồng độ bao nhiêu và bồn pha cần bao nhiêu lít. Bài này hướng dẫn cách tính từng bước, có ví dụ với PAC và Javen để bạn áp dụng ngay cho trạm xử lý nước thải hoặc nước cấp.
4 thông số cần có trước khi tính
| Thông số | Ký hiệu | Lấy ở đâu |
|---|---|---|
| Lưu lượng nước cần xử lý | Q (m³/ngày) | Công suất thiết kế trạm hoặc đồng hồ nước |
| Liều hóa chất | D (g/m³ = mg/L) | Thí nghiệm Jar-test, hồ sơ thiết kế, kinh nghiệm vận hành |
| Nồng độ dung dịch pha | C (g/L) | Do người vận hành chọn, ví dụ pha 10% ≈ 100 g/L |
| Số giờ bơm chạy mỗi ngày | T (giờ) | Theo lịch chạy bơm nước thải / bơm cấp |
Lưu ý: 1 g/m³ đúng bằng 1 mg/L, nên liều ghi theo mg/L hay ppm đều dùng trực tiếp được.
Bước 1 – Tính lượng hóa chất mỗi ngày
M (kg/ngày) = Q (m³/ngày) × D (g/m³) ÷ 1000
Nếu liều D tính theo hoạt chất (ví dụ clo hoạt tính) mà hóa chất mua về chỉ chứa một phần hoạt chất, chia tiếp cho hàm lượng in trên nhãn để ra lượng hóa chất thương phẩm.
Bước 2 – Tính thể tích dung dịch cần pha mỗi ngày
V (L/ngày) = M (kg/ngày) × 1000 ÷ C (g/L)
Pha càng loãng thì thể tích càng lớn và bơm chạy càng “khỏe”. Pha càng đặc thì bồn nhỏ hơn nhưng lưu lượng châm rất nhỏ, dễ rơi xuống dưới vùng làm việc ổn định của bơm.
Bước 3 – Tính lưu lượng bơm định lượng
q (L/h) = V (L/ngày) ÷ T (giờ)
Chọn bơm sao cho q nằm trong khoảng 30 – 80% lưu lượng định mức. Nếu q quá nhỏ so với bơm, hãy pha loãng hơn ở bước 2 thay vì mua bơm nhỏ hơn. Chi tiết về cách chọn lưu lượng có trong bài cách tính lưu lượng bơm định lượng.
Bước 4 – Tính thể tích bồn pha
V bồn (L) = V (L/ngày) × N (số ngày giữa 2 lần pha) × 1,2
Hệ số 1,2 để chừa khoảng trống phía trên và phần đáy bơm không hút hết. Với hóa chất dễ phân hủy như Javen, chỉ nên pha đủ dùng 1 – 2 ngày; PAC, NaOH có thể pha cho 2 – 3 ngày. Sau đó chọn bồn có dung tích thương mại gần nhất lớn hơn (100, 200, 300, 500, 1000 L).
Ví dụ 1 – Châm PAC cho trạm xử lý nước thải 200 m³/ngày
Giả sử Jar-test cho liều PAC 60 g/m³, pha dung dịch 10% (≈ 100 g/L), bơm nước thải chạy 24 giờ.
| Bước | Phép tính | Kết quả |
|---|---|---|
| Lượng PAC/ngày | 200 × 60 ÷ 1000 | 12 kg/ngày |
| Thể tích dung dịch/ngày | 12 × 1000 ÷ 100 | 120 L/ngày |
| Lưu lượng bơm | 120 ÷ 24 | 5 L/h |
| Bồn pha 2 ngày/lần | 120 × 2 × 1,2 | 288 L → chọn bồn 300 L |
Lưu lượng 5 L/h nên chọn bơm 15 L/h (chạy khoảng 33%), ví dụ Beluno BLD-15-04. Không nên chọn bơm 50 L/h vì sẽ phải chạy ở 10% công suất, lượng châm kém ổn định. Mỗi tháng trạm dùng khoảng 12 × 30 = 360 kg PAC – con số này giúp bạn dự trù chi phí hóa chất ngay từ đầu.
Ví dụ 2 – Khử trùng nước thải sau xử lý bằng Javen
Cùng lưu lượng 200 m³/ngày, liều clo hoạt tính 5 g/m³. Javen thương phẩm loại 10% chứa khoảng 100 g clo hoạt tính trong mỗi lít (kiểm tra lại trên nhãn vì Javen giảm nồng độ theo thời gian).
| Bước | Phép tính | Kết quả |
|---|---|---|
| Clo hoạt tính/ngày | 200 × 5 ÷ 1000 | 1 kg/ngày |
| Javen nguyên chất/ngày | 1 × 1000 ÷ 100 | 10 L/ngày |
| Nếu châm nguyên chất | 10 ÷ 24 | 0,42 L/h – quá nhỏ |
| Pha loãng 1 Javen : 9 nước | 10 × 10 ÷ 24 | ≈ 4,2 L/h |
| Bồn pha 1 ngày/lần | 100 × 1 × 1,2 | 120 L → chọn bồn 200 L |
Ví dụ này cho thấy vì sao pha loãng quan trọng: châm nguyên chất chỉ 0,42 L/h, gần như không bơm nào chạy ổn định; pha loãng 10 lần thì bơm 15 L/h chạy khoảng 28% là hợp lý. Với Javen nên lắp van xả khí ở đầu bơm vì dung dịch dễ sinh bọt khí.
Những sai lầm hay gặp khi tính hóa chất
- Nhầm liều hoạt chất với liều thương phẩm – kết quả lệch vài lần.
- Tính theo Q trung bình nhưng bơm nước chỉ chạy vài giờ – phải chia cho số giờ chạy thực tế, không phải 24 giờ.
- Chọn bơm quá lớn rồi vặn núm về mức thấp nhất – lượng châm dao động, tốn hóa chất.
- Không hiệu chuẩn sau lắp đặt – số trên núm chỉ là tương đối. Đo lại bằng ống chia vạch theo hướng dẫn trong bài hiệu chuẩn lưu lượng bơm định lượng.
- Pha chung axit với Javen/clo trong một bồn – sinh khí độc, tuyệt đối không làm.
Sau khi có lưu lượng q, bạn có thể xem các model phù hợp tại danh mục bơm định lượng hoặc đọc thêm bài so sánh bơm định lượng Beluno và Veratti.
Gửi lưu lượng và loại hóa chất – kỹ sư tính giúp miễn phí Kỹ sư Động Lực tư vấn miễn phí, báo giá trong ngày, giao hàng toàn quốc từ kho Hà Nội – Đà Nẵng – TP.HCM. Gọi 0822 228 624 hoặc nhắn Zalo – làm việc cả Chủ nhật.
Câu hỏi thường gặp
Không có Jar-test thì lấy liều hóa chất ở đâu?
Có thể bắt đầu từ liều trong hồ sơ thiết kế hoặc liều của trạm tương tự, sau đó điều chỉnh theo kết quả đầu ra (độ trong, pH, clo dư). Nên làm Jar-test khi chất lượng nước đầu vào thay đổi.
Pha 10% là pha thế nào?
Cách tính gần đúng: 10 kg hóa chất dạng bột hòa trong nước thành 100 L dung dịch. Khi pha hóa chất bột nên cho nước vào bồn trước, khuấy đều rồi mới cho hóa chất từ từ.
Có cần máy khuấy cho bồn pha không?
Với PAC, polymer, vôi sữa nên có máy khuấy để dung dịch đồng đều và không lắng đáy. Javen và NaOH dạng lỏng chỉ cần khuấy lúc pha.
Bơm định lượng có châm theo lưu lượng nước thay đổi được không?
Được, nếu bơm nhận tín hiệu từ đồng hồ lưu lượng hoặc bộ điều khiển. Khi đó lượng hóa chất tự tăng giảm theo lưu lượng nước thực tế, tiết kiệm hơn châm cố định.